Archol Nieuws

3800 jaar oude grafheuvels gevonden bij opgravingen in Tiel

Grafheuvels zijn vooral bekend van de zandgronden, maar komen veel minder voor in het rivierengebied. Verrassend was dan ook de vondst van twee circa 3800 jaar oude grafheuvels uit de Bronstijd bij de archeologische opgravingen op bedrijvenpark Medel in Tiel. Het is uniek dat er nog zoveel skeletten bewaard zijn gebleven in grafheuvels. Dat levert een zeldzame kans om door verder onderzoek meer te weten te komen over de vroegere bewoners van het gebied.

De grafheuvels zijn heel groot, ruim 20 m in doorsnede. Opvallend is het grote aantal mensen dat in de grafheuvels begraven is. In de twee heuvels samen zijn de resten gevonden van meer dan 40 personen: gewone begravingen en crematies. Opmerkelijk is dat deze grafheuvels een hele lange tijd zijn gebruikt, waarschijnlijk zijn er hele families bijgezet. De oudste dode is rond 1850 voor Christus begraven. De jongste is ca. 1500 jaar later bijgezet. De oudste doden waren bewoners van de boerderij die op 15 meter afstand van de grafheuvels is opgegraven. De grafheuvels lagen dus “in de achtertuin”. Alle restanten van de grafheuvels zijn inmiddels opgegraven en de inhoud ervan is naar specialisten gebracht.

bron: Quentin Bourgeois

Mensenoffers?

Behalve crematies en begravingen zijn er ook twee “losse” schedels gevonden. De hoofden zijn hier heel bewust begraven, zonder de rest van het lichaam. Archeologen weten niet waarom de hoofden hier zijn begraven. Misschien is het een begrafenisritueel dat we niet kennen, maar het zouden zelfs mensenoffers kunnen zijn. Opvallend is ook de vondst van een paardenkaak. Deze vondst maakt duidelijk dat paarden destijds een belangrijke betekenis hadden. Eén crematie zat in een urn van aardewerk. Tijdens het vooronderzoek werd in de buurt van de grafheuvels al een grote bronzen speerpunt gevonden. Archeologen concludeerden toen al dat de speerpunt niet verloren was, maar hoogstwaarschijnlijk ook een offer is geweest.

Zeldzame ontdekking

De archeologen zijn zo enthousiast over deze grafheuvels, omdat het één van de eerste keren is dat er nog zoveel skeletten bewaard gebleven zijn. Grafheuvels zijn vooral bekend van de zandgronden en op dergelijke grond blijven botresten nagenoeg niet bewaard. De grafheuvels uit Medel kunnen dus ook een goed idee geven over de inhoud van grafheuvels op de zandgronden elders in ons land, waar de menselijke resten geheel vergaan zijn. Verder onderzoek naar de skeletresten kan meer duidelijkheid gaan geven over familierelaties, leeftijd, geslacht en herkomst.

Bijna één miljoen vondsten

Tijdens de opgravingen zijn er bijna één miljoen vondsten gedaan in een periode van bijna een jaar tijd. De meeste vondsten (aardewerkscherfjes, vuurstenen gereedschappen en dierenbotten) komen uit de Steentijd en Bronstijd en zijn tussen de 6000 en 4000 jaar oud. Daarnaast zijn er ook vele jongere vondsten uit de IJzertijd en Romeinse tijd. De jongste vondsten komen uit de middeleeuwen en zijn zo’n 1000 jaar oud. Eerder kwam de opgraving bij Medel landelijk in het nieuws door de vondst van onder andere een beeld van de god Jupiter en een ‘balsamarium’, een zeldzaam bronzen zalfpotje met naakte figuren uit de Romeinse tijd.

Einde archeologische opgraving bedrijvenpark Medel

Eind september is de opgraving op de uitbreidingslocatie van het bedrijventerrein Medel volledig afgerond. Het onderzoek vond plaats in opdracht van Industrieschap Medel. Het was de grootste archeologische opgraving in de Betuwe sinds de aanleg van de Betuwelijn eind jaren ’90. Archeologen van vijf archeologische bedrijven (ADC ArcheoProjecten, Archol, BAAC, RAAP, VUhbs) deden hier gezamenlijk onderzoek. Tientallen vrijwilligers van de AWN, Beoefenaars Archeologie Tiel en Omstreken (BATO), Oudheidkamer Tiel en de Historisch Kring Kesteren en omgeving (HKKO) assisteerden hen daarbij. Ook de provincie Gelderland is, als eigenaar van de vondsten, nauw betrokken geweest bij het onderzoek. Net als de gemeenten Neder-Betuwe en Tiel, die deel uitmaken van het bestuur van Industrieschap Medel. 


Barneveld van Boven

Vandaag kregen we de kans om de opgraving van Barneveld-De Driehoek van boven te bekijken. Opdrachtgever Gert van den Bosch (Bosch Beton) nodigde drie van onze archeologen uit om een rondje te vliegen in zijn helikopter (www.helikoptervluchten.nl). Een fantastische ervaring en de perfecte afsluiting voor een fijne samenwerking op een mooi project! 

Fieldschool Archeologie

Dit jaar is de Fieldschool van de Faculteit der Archeologie van de Universiteit Leiden weer terug in Oss. Hier zijn jarenlang generaties studenten begeleid bij hun eerste stappen in de wereld van de praktische kant van de archeologie. Samen met Archol wordt dit jaar een van de laatste puzzelstukjes van de locatie Horzak opgegraven. De gemeente Oss heeft het belang van dit onderzoek onderstreept door een goed onderkomen en een kraanmachine beschikbaar te stellen. Tevens wordt er een documentaire gemaakt door Weleer en Dtv over de opgraving en de uitwerking ervan.

De eerstejaars studenten worden de vaardigheden van een goede veldarcheoloog geleerd door enthousiaste medewerkers van de Faculteit . Als eerste wordt het landschap en de bodem waarin de archeologische resten liggen bestudeerd. Hiervoor worden de putwanden afgestoken met een schep, beschreven en getekend. Daarna wordt het vlak getekend en de sporen gecoupeerd, geïnterpreteerd en gedocumenteerd door middel van foto’s en tekeningen.

 

 

 

 

 

 

 

 

De opgraving heeft tot nu toe greppelsystemen uit de IJzertijd t/m de Nieuwe Tijd en nederzettingssporen uit de bronstijd opgeleverd. Deze week woensdag 17 mei is een open middag georganiseerd en voor verdere gegevens kunt u kijken op de Facebookpagina; Fieldschool Oss of op de Facebookpagina van Archol bv.

********************************************************************************************

Boek over de Nederlandse Archeologie

Algemene geschiedenis van Nederland - Onze vroegste voorouders. De geschiedenis van Nederland, tot 5000 v. Chr.

De menselijke geschiedenis strekt zich ver uit vóór de tijd waarin de mensen opschreven wat er zoal gebeurde. Dat is de periode die we - ten onrechte - prehistorie noemen. De geschiedenis van die tijd kunnen we enkel aflezen uit de sporen en resten die mensen in de bodem achterlieten, gedurende meer dan 100.000 generaties, meer dan een miljoen jaren. Dat is een lang traject van menselijke evolutie, culturele en maatschappelijke ontplooiing, van creativiteit en innovatie. 

 

Drie grote vragen houden ons daarbij bezig: wie zijn wij, waar komen wij vandaan en hoe kan het dat wij geen jagers meer zijn maar boeren? Onze vroegste voorouders vertelt het verhaal van drie grote migraties: twee vanuit Afrika en een derde uit het Nabije Oosten. En we lezen hoe men op die momenten leerde om te gaan met de ijstijdcondities en reeds aanwezige Neanderthalers en jagers. Onze vroegste voorouders gaat over de steentijd, toen Nederland aanvankelijk nog slechts een klein en anoniem stukje van de grote Europese ruimte was. Maar aan het einde van ons verhaal heeft de bevolking hier een eigen karakter gekregen en begint met de inrichting van ons land een nieuw hoofdstuk van onze geschiedenis. Leendert Louwe Kooijmans (1940) was tot 2008 hoogleraar prehistorie aan de Universiteit Leiden.

Link naar Bol.com

 

 

Archeologisch onderzoek Noordwijk Offen-Zuid gestart..

Archol is begonnen met het proefsleuvenonderzoek voor het nieuwbouwproject Offem-Zuid. 

Het plangebied heeft een hoge verwachting voor vindplaatsen uit het neolithicum (5300-2000 vChr.)

Artikel Noordwijk Nieuwsblad

 

Bronsdepot Westfrisiaweg

Begin 2015 vonden archeologen van Archol BV een verzameling bronzen voorwerpen tijdens archeologisch onderzoek op het tracé van de Westfrisaweg (N23). Het was al snel duidelijk dat het om een bijzondere depotvondst uit de late bronstijd (circa 800 v. Chr.) ging.

De context van de vondst

 

De vondst is gedaan tijdens opgravingen die afgelopen winter ten westen van Hoogkarspel, tussen de Streekweg en de N302, zijn uitgevoerd. De opgravingen zijn in de kader van de verbreding van de Westfrisiaweg uitgevoerd. De locatie heeft de naam Markerwaardweg gekregen, aangezien het veldwerk direct ten zuiden van de kruising tussen de Markerwaardweg en N302 plaats heeft gevonden.

De bronzen objecten zijn in een prehistorische greppel aangetroffen, die deel uitmaakte van een groot nederzettingsterrein uit de midden- en late bronstijd  (1600 en 800 v. Chr.). Van eerdere opgravingen uit deze periode weten we dat dit soort nederzettingsterreinen zeer rijk kunnen zijn aan sporen en vondsten die te maken hebben met het boerenbedrijf uit dit tijdvak van de late prehistorie. Naast het gewone dagelijkse huisafval bestaat altijd de kans dat je bijzondere objecten vindt, zoals zeldzame bronzen artefacten. Echter een depot van deze omvang ging ook onze verwachtingen ver te boven.

Samenstelling en betekenis van het bronsdepot

De depotvondst bestaat uit een heel merkwaardige verzameling bronzen voorwerpen en een vuurstenen werktuig. Het lijkt te gaan om voorwerpen die te maken hebben met opzichtig uiterlijk vertoon: drie grote versierde bronzen mantelspelden, ook wel fibulae genaamd, een grote kledingnaald, twee bronzen armbanden, een serie ringen en twee voor ons nog wat mysterieuze bronzen plaatjes met steeds aan één kant vijf openingen bevestigd. Dit waren waarschijnlijk de bronzen onderdelen van een opzichtig ‘kostuum’. Interessant is dat dit soort sieraden en kledingattributen vooral in Scandinavië voorkomen. Het eigenaardige is dat deze objecten afgelegd zijn en zorgvuldig bij elkaar in de venige vulling van een late-bronstijdgreppel zijn neergelegd. Dit gebeurde ongeveer tussen 900 en 800 voor Chr. Dit betekent dat deze bijzondere voorwerpen in de grond zijn achtergelaten toen de bewoning op de Markerwaardweg tegen het einde liep. Waarom zouden mensen zulke bijzondere voorwerpen achterlaten in een drassige greppel? Hoe vreemd het voor ons ook moge klinken: het blijkt dat in deze periode heel veel bijzondere voorwerpen doelbewust in ‘natte’ plaatsen als venen, riviertjes en vennetjes werden achtergelaten. De theorie is dat dit een soort ‘offers’ waren.

Een foto met hogere resolutie is op te vragen bij info@archol.nl

------------------------------------------------------------------------------

Landelijke opening Nationale Archeologiedagen

De eerste Nationale Archeologiedagen zijn in aantocht: 16, 17 en 18 oktober zijn dé dagen waarop iedereen die geïnteresseerd is in het rijke verleden van ons land, kennis kan maken met de spannende wereld van de Nederlandse archeologie. Tijdens deze dagen kan jong en oud komen horen, zien en graven. Dit alles dankzij een unieke samenwerking met meer dan 60 organisaties en drie provincies.

Graag nodigen wij u uit voor de landelijke opening op donderdag 15 oktober 2015. We zijn hiervoor vanaf 15.30 uur te gast bij de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden. Gedurende deze feestelijke aftrap staan we stil bij de rol die de Nederlandse archeologie voor publiek en samenleving speelt. Met een bijdrage van het Rijksmuseum van Oudheden, drie provincies en de presentatie van een hele bijzondere ‘Vondst van het jaar’. Tijdens de borrel is er volop gelegenheid elkaar te ontmoeten en bij te praten.

Ga naar de website...

Locatie: Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden, Van Steenisgebouw, Einsteinweg 2, 2333 CC Leiden.

Inloop: 15:30
Programma: 16:00 – 17:30
Borrel: 17:30 – 18:30

 


Zie nu ook de foto genomen door een drone op de open dag!

Open dag opgraving Barneveld - Harselaar

Op zaterdag 12 september 2015 organiseren de gemeente Barneveld en Archol een open dag op de opgraving Barneveld. Daarbij zullen sporen zichtbaar zijn van een middeleeuwse nederzetting waar waarschijnlijk een van de jachtopzieners (een zogenaamde wildvorster) van de graaf van Gelre zetelde. Op de open dag wordt meer uitleg over het onderzoek gegeven en kunt u een selectie van de vondsten bekijken. Ook zjin er archeologen aan het werk.

U bent welkom van 11.00 tot 15.00 uur. De opgraving ligt achter partycentrum 't Hoefslag aan de Wencopperweg 52 in Barneveld. Er is parkeermogelijkheid op het parkeerterrein van 't Hoefslag.

 

 

 

Archol naar de Antillen 

Onderzoek van lithisch materiaal van Precolumbiaanse nederzettingen op Guadeloupe

Komende maand juli zal lithisch specialist Sebastiaan Knippenberg naar het Frans Antilliaanse eiland Guadeloupe afreizen om daar collecties lithisch materiaal van verschillende Precolumbiaanse nederzettingen te bestuderen. Het materiaal is de afgelopen twee jaar door de lokale dependance van de Franse opgravinginstelling INRAP opgegraven. Het gaat om nederzettingen uit de laat-Keramische periode. Deze periode duurde van 800 na Chr. tot aan de komst van Columbus, die het eiland op zijn tweede reis in 1493 aandeed.


De Indiaanse bevolking van de Cariben kende het gebruik van metaal niet en waren voor de vervaardiging van veel werktuigen grotendeels op steen aangewezen. Buiten een functioneel gebruik kent de regio ook een grote rijkdom aan stenen kralen, hangers en zelfs rituele objecten. Anders dan in Nederland lag voor de inheemse Antilliaanse bewoners veel bruikbaar materiaal binnen handbereik. Daar de Kleine Antillen echter geologisch sterk van elkaar verschillen, was de mate van beschikbaarheid wel sterk afhankelijk van op welk eiland je je bevond.  Sommige eilanden boden een grote rijkdom aan bruikbare stenen materialen, andere eilanden waren juist arm aan geschikte gesteentes. Door deze grote verschillen bestond er een druk uitwisselingsverkeer tussen de verschillende eilanden en dit maakt naast de grote verscheidenheid aan werktuigen en objecten, het onderzoek van stenen artefacten in deze regio zo interessant.  

 

Limburgse Archeologiedag - Lezing Lucas Meurkens

In 2007 heeft de provincie Limburg een evaluatie van archeologisch onderzoek laten uitvoeren dat tussen 1995 en 2006 in de provincie gedaan is. Afgelopen jaar is deze evaluatie in opdracht van de provincie geactualiseerd voor de periodes vroege prehistorie (steentijd), late prehistorie (bronstijd en ijzertijd), Romeinse tijd en middeleeuwen. De actualisatie van de late prehistorie is uitgevoerd door Archol. Daartoe zijn alle rapporten die in de tussen 2007 en 2013 zijn verschenen geïnventariseerd. Het gaat daarbij om rapporten van zowel commerciële en niet-commerciële instanties die betrekking hebben op onderzoek naar de bronstijd en ijzertijd. Na inventarisatie en bestudering van de rapporten is de kennisstand en nog aanwezige kennislacunes beschreven.

Op 11 april 2015 zullen projectmedewerkers Adrie Tol en Lucas Meurkens het onderzoek introduceren tijdens de Limburgse Archeologiedag in het Limburgs Museum in Venlo.  

Limburgse Archeologie Dag

N23 – Westfrisiaweg – Mysterieuze structuur uit de Bronstijd aangetroffen

Archol en ADC Archeoprojecten graven samen een aantal vindplaatsen op in het tracé van de N23 Westfrisiaweg. In de buurt van Hoogkarspel is daarbij een bijzondere vondst gedaan. Nog geen halve meter onder het maaiveld zijn er twee vierkante sloten aangetroffen die gegraven zijn tijdens de midden-bronstijd, globaal tussen1600 en 1100 voor Christus.

Het is geen grafheuvel, zoals eerder werd aangenomen. Maar hoe deze structuur dan wel moet worden geïnterpreteerd, is nog niet helder. Het is een mysterieuze plek. De vierkante vorm is bijzonder en doet vermoeden dat het mogelijk om een soort heiligdom gaat. Archeoloog Wouter Roessingh noemt dit voor Nederland een bijzondere vondst.,,Misschien was dit door de bewoners van de nederzetting verderop in ieder geval een herkenbare plek. Misschien om de voorouders te vereren of om hier offers te brengen.’’Inmiddels zijn de archeologen een stap verder en zijn de prehistorische greppels verder uitgegraven en blootgelegd. Er zijn geen grafresten gevonden of sporen van lijkverbrandingen. Dat gebeurde in het verleden tijdens opgravingen bij grafheuvels in West-Friesland wel.

 

Romeinse Weg bij Kerkrade

Bij werkzaamheden voor de Buitenring Parkstad Limburg te Kerkrade heeft Archol resten gevonden van een Romeinse weg. De Romeinse weg liep van Aken via Heerlen naar Xanten (Duitsland). De weg kwam aan het licht tijdens de Archeologische begeleiding van de aanleg van het nieuwe viaduct in de Locht, direct aan de Duitse grens. 

Bijzonder is dat het de derde keer is dat de Romeinse weg naar Xanten  (D.) is gevonden. In de jaren ‘50 is reeds een deel van de weg gevonden bij de bouw van de spoorbrug en in 2014 zijn resten aangetroffen in Heerlen op de Bekkerweg. Bij deze vondst is goed te zien dat de Romeinse weg min of meer precies onder het nog steeds in gebruik zijnde tracé Bekkerweg, Akerstraat, Heerlerbaan en de Locht loopt. 

In opdracht van de Provincie Limburg hebben archeologen van het archeologisch onderzoeksbureau Archol uit Leiden de wanden van de bouwput in de Locht gecontroleerd op aanwezigheid van archeologische resten. Daarbij vonden zij direct onder de moderne wegverharding een grindpakket van 50cm dik dat overeenkomt met de wijze waarop de Romeinen in het verleden hun wegen fundeerden. Daarnaast is gebleken dat de weg maar liefst zes tot acht meter breed is. Er werd al langer vermoed dat deze Romeinse weg het tracé van de huidige Locht volgde. Ook al omdat vorig jaar resten van dezelfde weg werden aangetroffen in Heerlen, bij rioleringswerkzaamheden op het kruispunt van de Ruys de Beerenbroucklaan en de Bekkerweg, in het verlengde van de Locht. De aangetroffen lagen worden gedocumenteerd door het tekenen, fotograferen en beschrijven van de bouwputwand. Ook worden monsters genomen voor nader onderzoek. De resten blijven in de ondergrond liggen en worden niet verder uitgegraven.

Persbericht Provincie

Bezoek Frans Timmermans 

--------------------------------------------------------------------------------

Opendag N23-Westfrisiaweg (29 november 2015)

Wil jij ook getuige zijn van een opgraving en weten hoe een archeoloog te werk gaat?

Kom dan op 29 november a.s. naar de Voetakkers te Lutjebroek en stel al je vragen. Provincie Noord-Holland organiseert hier een publieksdag archeologische opgravingen. De publieksdag wordt mede mogelijk gemaakt door Huis van Hilde (archeologiecentrum Noord-Holland) en Heijmans.

Meer weten...